Jan Kavelaars Meer geld naar het boerenerf

We lopen nu tegen het eind van 2025 aan: een moment om terug te kijken en ook een moment om vooruit te kijken.

Als ik terugkijk op 2025 als ATC-lid moet ik als eerste denken aan het verlies van collega ATC-lid Jos Derks uit Volkel. Jos was een gewaardeerd lid van de ATC; zijn inbreng wordt dan ook node gemist.

In 2025 is in de aardappelwereld een “perfect storm” opgestoken. Een groter areaal, gecombineerd met een hoge opbrengst en tegenvallende afzet hebben tot een bijzondere markt geleid: een markt waarin op het boerenerf haast geen kopers zijn. Zoals het nu lijkt zal deze storm ook in 2026 nog een hele tijd aanhouden en waarschijnlijk ook een stempel gaan drukken op oogst 2026.

Op dit moment hebben naast de aardappelen ook veel andere akkerbouwproducten te maken met prijsdruk. De oorzaken zijn onder andere een grote oogst in binnen- en buitenland, de oorlog in Oekraïne, de lage dollar en importheffingen.

Maar waar liggen dan nu toch kansen om meer geld naar het boerenerf te krijgen? Aviko is een dochter van de coöperatie Cosun. De winst die Aviko maakt met het verkopen van friet en aardappelvlokken en -granulaat vloeit via de bietenprijs terug op het erf van de bietentelers in Nederland. We moeten ons realiseren dat dit een unieke situatie is. Maar een beperkt aantal bietentelers zetten hun aardappelen af bij Aviko. Er zijn veel bietentelers die hun aardappelen leveren aan fabrieken die in handen zijn van private partijen en/of beursgenoteerde concerns. De winst die hier gemaakt wordt, verdwijnt in de zakken van deze eigenaren. En is daarmee weg van ons erf.

De bietenteler die ook aardappelen teelt, heeft eigenlijk alles zelf in huis. De aardappelen die zeer geschikt zijn voor friet en aardappelvlokken en -granulaat, en de Aviko organisatie om van deze aardappelen daadwerkelijk hoogwaardige producten te maken. Daarmee heeft Cosun ook een unieke positie. Het moet toch mogelijk zijn voor Cosun om deze winstgevende positie op termijn weer verder uit te bouwen.

De markt is op dit moment dus behoorlijk in mineur. En waar liggen dan nog daadwerkelijk kansen? Europa zit op dit moment in de hoek waar de klappen vallen, en je hoort vaak dat de taart in West-Europa wat aardappelverwerking betreft al verdeeld is. Er verwisselen echter nog regelmatig flinke taartstukken van eigenaar. Kort geleden heeft de Amerikaanse familie Simplot voor veel geld de fabrieken van Clarebout overgenomen. Dat doen ze uiteraard omdat ze verwachten daar geld mee te gaan verdienen. En wel degelijk perspectief zien in Europa.

Voor bietentelers met aardappelen in hun bouwplan is er dus op termijn een prima mogelijkheid om de winst die hierop gemaakt wordt verderop in de keten terug te laten vloeien naar het boerenerf (kanttekening is wel dat de balans in de aardappelketen eerst terug zal moeten zijn).

En tegen de bietentelers die aan de knoppen zitten bij Cosun zeg ik; goed bezig, maar er zit nog meer in! Ga uit van onze eigen kracht.

Met vriendelijke groet, Jan Kavelaars Dinteloord

Lid van de Aardappel Telers Commissie van Aviko voor Zuidwest-Nederland.